VỀ THĂM CHỐN TỔ | Nhất Thanh Thích Nguyên Hiền

VỀ THĂM CHỐN TỔ

Nhân chuyến về giỗ Tổ ở Đà Nẵng, cùng Thầy Như Tịnh ra Huế thăm Thầy Không Hạnh và ban tu thư Tu viện Huệ Quang đang làm việc tại Tổ đình Thiền Tôn. Cây lá chùa xưa, điện đường tháp miếu, bao ngấn tích chiêu sa, hồn thiên cổ độ, ngưng đọng giữa trưa hè như lạc vào một cảnh giới tiên thiên.

Trước khi đến Thiền Tôn, Tổ đình do Tổ Liễu Quán khai sơn từ thế kỷ 17, chúng tôi ghé về thăm chùa Tra Am của Thiền sư Viên Thành, Thầy của Hoà Thượng Trí Thủ. Mái ngói rêu phong ấp ủ, những câu đối của Đại sư lừng danh một thuở được tái hiện trên những ống tre già treo trên các hàng cột, xúc động và cảm khái khi nhớ về những vần thơ của Thanh Tịnh thời tiền chiến kính tặng Sư Viên Thành:

“Đạo sĩ chờ tôi chán hải hồ

Tôi chờ Đạo sĩ lãng hư vô

Tôi mơ đêm lạnh lòng sơn tự

Ấp ủ men ngàn đợi áo khô”.

Được hầu trà vị Sư già trụ trì với bộ râu quắc thước và dáng điệu ung dung, nụ cười đôn hậu, được Sư tiễn chân ra cầu Lược Ước giữa hoa lá chùa xưa, cảm giác dường như có một không gian khác, một thời gian khác đang tồn đọng như nhiên giữa kinh thành Huế. Mật Sơn Tra Am, bốn chữ dựng hình trong tâm khảm thuở ban sơ.

Đến Tổ đình Thiền Tôn đã khá trưa, Thầy Không Hạnh và ban Tu thư đang làm việc say sưa. Chụp ảnh, cắt ghép, dập bản gỗ, sưu khảo tư liệu…, các bản kinh, các thư tịch cổ được những bàn tay chuyên môn thao tác trong không khí u tịch chốn già lam, phải có tâm nguyện tha thiết và kiên trì lắm mới làm được những việc không tên không tuổi này. Hoà Thượng trụ trì đã tiếp cơm trưa chúng tôi rất nồng hậu. Tôi khoe thầy Không Hạnh mình đã dịch lại bài thơ Vọng Thiên Thai Tự của Đại thi hào Nguyễn Du viết về chùa Thiền Tôn. Thầy Không Hạnh thích quá, nói mới phát hiện thêm hai bài kệ của Tổ Thanh Ninh Tâm Tĩnh trong các thư tịch của chùa, trước đây đã phát hiện được 7 bài và đã dịch, nhờ tôi dịch hai bài còn lại. Đây là những bài kệ cảm thán, tóm tắt yếu chỉ sau khi Ngài phụng điểm (cú đậu) mỗi phẩm của Kinh Hoa Nghiêm, được viết bằng bút mực đỏ khá rõ ràng.

Bài kệ dưới phẩm Thập Hạnh thứ 20:

“Thập hạnh nhân hoa tối thắng duyên

Nhất thừa đạo quả bố nhân thiên

Hằng sa vô lượng chư Tam muội

Như thị Đức Lâm tự thử truyền.”

Chữ ít, nghĩa hàm súc, khó dịch cho hay. Tôi chỉ tạm chuyển ngữ như vầy:

Mười hạnh hoa khai quá diệu huyền

Nhất thừa quả chứng khắp nhân thiên

Từ đó vô biên môn diệu định

Công Đức Lâm Bồ tát diễn truyền.

Sau quyển thứ 22 còn có bài kệ Ngũ ngôn bát cú, tôi cũng cố gắng dịch luôn:

“Bồ đề bất động toà

Pháp hoá bố chư thiên

Quang trung vô lượng sự

Thanh tịnh diệu trang nghiêm

Năng linh Bồ tát giả

Đàn chỉ dõng kỳ tiền

Tuệ nhật không trung hiện

Tịnh thuỷ tức như nhiên.”

Thích Tâm Tĩnh ngưỡng tán

Tạm dịch:

Chẳng cần lìa khỏi toà

Giáo hoá khắp gần xa

Thi tác muôn Phật sự

Nghiêm tịnh cõi ta bà.

Giúp chư vị Bồ tát

Dõng xuất trong sát na

Tuệ nhật tầng không chiếu

Nước tâm khắc sáng loà.

Việc chuyển ngữ tưởng dễ dàng, khi đặt bút xuống mới thấy vô cùng khó khăn khi muốn giữ được cái hồn, cái cốt của văn bản để bản dịch đạt được cả chữ Tín lẫn chữ Nhã. Thôi thì tạm vậy.

Nhân tiện nói về bài thơ của Nguyễn Du. Đầu triều Nguyễn, Tố Như Tử đã từng đến kinh thành Huế. Nhìn ngọn núi Thiên Thai bên kia sông chừng như cách trở, Cụ Tiên Điền cảm thán bằng bài Vọng Thiên Thai Tự. Nguyễn Du nói năm trước đã từng đến chùa Thiền Tôn, quả đại hồng chung có khắc niên hiệu Cảnh Hưng vẫn còn ở đây. Một chút hoài niệm Lê triều, hay chỉ là sự mẫn cảm của một tâm hồn hoài vọng miên man:

VỌNG THIÊN THAI TỰ

Thiên Thai sơn tại đế thành đông,

Cách nhất điều giang tự bất thông.

Cổ tự thu mai hoàng diệp lý,

Tiên triều tăng lão bạch vân trung.

Khả liên bạch phát cung khu dịch,

Bất dữ thanh sơn tương thủy chung.

Ký đắc niên tiền tằng nhất đáo,

Cảnh Hưng do quải cựu thời chung.

Tạm dịch:

Phía Đông thành cổ Núi Thiên Thai

Cách một dòng sông tưởng dặm dài

Chùa cũ thu vàng che kín lá

Sư già triều trước ngủ trong mây

Thương mình tóc bạc hoài rong ruỗi

Chẳng với non xanh mãi tháng ngày

Nơi đây năm trước ta từng đến

Thân chuông còn chữ Cảnh Hưng này!

Giữa trưa ra đảnh lễ những ngôi tháp Tổ, tháp Đức Đệ nhị Tăng Thống Thích Giác Nhiên. Đọc những cặp đối của các bậc thạc đức ngày xưa, lòng vô cùng cảm khái. Sang nghỉ trưa chùa Hải Đức của thầy Không Nhiên, người hết lòng với những thư tịch, văn bia cổ, xem các nghệ nhân bồi những tấm bia mới được dập, đàm đạo về dòng chảy văn hoá của tiền nhân giữa kinh thành Huế thật là thú vị.

Chiều xuống, cùng thầy Như Tịnh đi đến thêm vài ngôi chùa cổ sưu tập tư liệu, một ngày ở Huế thật tiêu tao!

16/03/ Bính Ngọ

Nhất Thanh Thích Nguyên Hiền